บทความและรูปภาพจาก NYTimes | Architecture Review
August 5, 2008
ในวันศุกร์ที่ 8 สิงหาคม ผู้คนกว่า 90,000 คน กำลังจะหลั่งไหลเข้าสู่ประตูทางเข้าสนามกีฬาแห่งนี้เพื่อร่วมพิธีเปิดมหกรรมกีฬาที่ยิ่งใหญ่ของมวลมนุษยชาติ Olympic Games และกว่าพันล้านคนจะตั้งตาคอยชมพิธีการและดอกไม้ไฟผ่านโทรทัศน์ สนามกีฬาซึ่งถือเป็นจุดศูนย์กลางหลักของปรากฏการณ์นี้ ออกแบบโดยสถาปนิกคู่หูชื่อก้องโลกชาวสวิสเซอร์แลนด์อย่าง Jacques Herzog และ Pierre de Meuron ผู้ทำให้สถาปัตยกรรมชิ้นนี้เป็นจุดหมายตาแห่งใหม่ของโลก และด้วยลักษณะโครงสร้างเหล็กสานกันเป็นเปลือกห่อหุ้มอาคารชั้นนอก ทำให้มันถูกขนานนามว่า สนาม “รังนก” ที่สร้างความรู้สึกตื่นตาและน่าเบิกบานใจแก่ผู้พบเห็น
เมื่อกล่าวถึงสนามกีฬาโอลิมปิคในความทรงจำ เชื่อว่าผู้คนทั่วไปคงจะต้องนึกถึงภาพของสนามกีฬาหลายแห่งดังต่อไปนี้ เริ่มต้นจากสนามกีฬาโอลิมปิคในปี 1936 กรุง Berlin โดย Werner March ด้วยรูปลักษณ์ที่น่าจดจำของ ตราสัญญลักษณ์การแข่งขันที่ถูกขึงอยู่ระหว่างเสาหินอย่างสง่างาม ถัดมาในปี 1972 Günter Behnisch และ Frei Otto ได้สร้างโครงหลังคาโปร่งแสงที่น่าตื่นตาตื่นใจขึ้นปกคลุมสนามกีฬาแห่งกรุง Munich ถือเป็นปรากฏการณ์ซึ่งท้าทายความก้าวหน้าทางด้านวิศวกรรมโครงสร้างในสมัยนั้น และสุดท้ายที่สมควรจะถูกกล่าวถึงก็คือ ภาพโครงสร้างรูปตัว Y เรียงตัวแนววงแหวน เป็นโครงสร้างหลักของสนาม Palazzetto dello Sport ซึ่งเป็นสนามกีฬารองในการแข่งขันปี 1960 ที่กรุง Rome ออกแบบโดย Pier Luigi Nervi
สำหรับ Herzog and de Meuron การได้รับเลือกให้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการที่ปักกิ่งนี้ เห็นได้ชัดว่ามาจากผลพวงแห่งความสำเร็จในการสร้างสนามกีฬา Allianz Arena ที่เมือง Munich ในปี 2005 ซึ่งถือว่าเป็นสนามกีฬาที่ยิ่งใหญ่และน่าจดจำที่สุดแห่งหนึ่งในบรรดาสนามแข่งขันฟุตบอลโลกทั้งหมด ด้วยพื้นผิวอาคารที่ปกคลุมด้วยวัสดุคล้ายลูกบอลลูนโปร่งแสง ทำจากพลาสติกชนิดพิเศษ ทำให้สนามรูปร่างเหมือนโดนัทแห่งนี้ดูคล้ายจะบวมออกเพราะแรงดันจากภายใน ซึ่งผู้ออกแบบก็ได้เปรียบเทียบงานของเขากับกาต้มน้ำอีกด้วย และระหว่างที่มีกิจกรรมการแข่งขัน มันจะเปล่งประกายส่องสว่างด้วยแสงสีต่างๆ ปรับเปลี่ยนหมุนเวียนไปตามสีของทีมที่กำลังแข่งขันอยู่ในขณะนั้น ประกอบกับการจัดเรียงที่นั่งซึ่งขดตัวเรียงกันแน่นหนา รองรับผู้เข้าชมกว่า 70,000 คน ทำให้สนามแห่งนี้เป็นเสมือนเครื่องมือในถ่ายทอดนิยามแห่งความคลั่งไคล้กีฬาฟุตบอลในความคิดสถาปนิกสู่ผู้คนได้อย่างลึกซึ้งและแยบยล
สำหรับโครงการที่ปักกิ่งนี้ สถาปนิกแสดงออกอย่างชัดเจนถึงความต้องการที่จะสร้างความยิ่งใหญ่ที่เหนือกว่านั้น บนที่ตั้งซึ่งเป็นศูนย์กลางของ Olympic Park ทางตอนเหนือของเมือง สนามกีฬาแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นบนเนินดินเพื่อเน้นให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ ความเป็นประติมากรรมสาธารณะขนาดมหึมาถูกแสดงออกผ่านทางระบบเสาและคานซึ่งไข้วกันไปมาอย่างสลับซับซ้อน จากมุมมองระยะไกล ความแตกต่างของโครงเหล็กดัดโค้งแต่ละเส้น กับรูปร่างคล้ายวงรี สร้างความ “เหนือจริง” แก่งานสถาปัตยกรรม
วิสัยทัศน์ที่เปรียบเทียบตัวงานสถาปัตยกรรมเสมือนระบบสิ่งมีชีวิตทางสังคมขนาดมหึมา มากกว่าที่จะเป็นเครื่องจักรที่บรรจุคนจำนวนมาก ถูกเน้นย้ำโดยผู้ออกแบบอย่างชัดเจน แสดงออกผ่านทางแผนงานในอนาคตของโครงการ สนามกีฬาแห่งนี้จึงมีห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ โดยพื้นที่ทั้งหมดถูกฝังอยู่ใต้อัฒจันทร์เพื่อไม่ให้ทำลายบรรยากาศความสงบของพื้นที่สวนโดยรอบ ดังนั้นการเข้าถึงพื้นที่ส่วนนี้จะเชื่อมต่อด้วยทางลาดขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นความต้องการของสถาปนิกที่จะรักษาระดับการเชื่อมต่อของส่วนโถงของสนามกับพื้นที่สวน เอื้อต่อผู้ใช้โครงการในการเดินทอดน่องรอบๆโครงการผ่านโครงสร้างเหล็กสานเข้าสู่พื้นที่สนามด้านใน
ผลลัพธ์จากความตั้งใจของสถาปนิกที่จะทำให้สถาปัตยกรรมชิ้นนี้มีที่ว่างและรูพรุนน่าจะทำให้เกิดการใช้พื้นที่แบบหมุนเวียน หรือ Recycled space ที่ทำให้นึกถึงโครงสร้างที่ถูกทิ้งร้างของสนามกีฬา Colosseum กรุงโรมซึ่งบางส่วนถูกใช้เป็นที่อยู่อาศัยและที่ทำงานก่อนที่ทางการเข้ามาจัดการอนุรักษ์ฟื้นฟูอาคารอย่างจริงจังในช่วงศตวรรษที่ 19
ในประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมซึ่งถูกทำลายโดยโครงการที่เสียหายจากความไม่เข้าใจของลูกค้าและผู้ใช้อาคาร สำหรับกรณีของสนามแห่งนี้ ความขัดแย้งและการบิดเบือนทางความเข้าใจเริ่มปรากฏให้เห็น โดยทางรัฐบาลจีนมีแนวทางท่จะสร้างรั้วกั้นล้อมรอบสนามหลังจบโอลิมปิค และมีนักพัฒนาและผู้ลงทุนกำลังพิจารณาสร้างโรงแรมบนพื้นที่บางส่วนของโถงอัฒจันทร์ จุดเริ่มต้นเหล่านี้ถือเป็นสัญญาณว่าสนามกีฬาแห่งนี้ก็เป็นอีกโครงการหนึ่งที่จะถูกกลืนเข้าสู่กระแสบริโภคนิยม อย่างไรก็ตาม ถึงแม้จะอยู่ท่ามกลางกระแสวิพากษ์ถึงจรรยาและข้อควรปฏิบัติเกี่ยวกับอาคารในเมืองจีน งานสถาปัตยกรรมและความสำเร็จของ Herzog และ de Meuron นั้นชัดเจนและเป็นเอกฉันท์ และเป็นหน้าที่ของเราที่จะจับตามองความเปลี่ยนแปลง และผลกระทบที่จะเกิดกับสถาปัตยกรรมแห่งนี้ในฐานะอาคารสำคัญที่สะท้อนความเป็นตัวตนแห่งยุคสมัย
